Atuqmantawan kunturmantawan – El zorro y el cóndor

Kuntursi nisqa atuqta «silupin phista kanqa». Chaysi atuqqa rikuyta munaspa «nuqapuwan risunchu?» nisqa. Chaysi kunturqa «manan qanqa yarqayta awantamuwaqchu» nisqa. Chaysi atuqqa «manan wañumusaqchu yarqaypiqa». Chaysi kunturqa pusasqa atuqta. Chaysi siluman chayarachin. Chaysi silupiqa runakunaqa «ima animaltaq kayri?» nispa nisqa. Chaysi atuqqa k’uchuchallapi tiyaykusqa. Chaysi misaq ukhunkunapi tullukunata k’utupakushasqa. Mana atuqta riqsispa pasapusqa kuntur. Chaysi atuqqa maskhaykusqa kunturta. Chaysi mana kuntur kapuqtin kutiyampunanpaq luruta balikusqa «pusaruway» nispa. Chaysi luruqa «q’ishwata ashkhata ruwaruway» nisqa. Chaysi atuqqa ashkhata ruwarukusqa. Chaysi luruta nillantaq «wayqiy kunanqa ruwaruniña q’ishwata». Chaysi luruqa «q’ishwawan watarukuy» nisqa atuqta. Chaysi atuqqa watarukusqa sinturanmanta. Chaysi atuqqa nillantaq luruta «wayqiy kunanqa wataruniña» nispa nin luruta. Chaysi kachapun. Chaysi kuskan silupi kashasqa. Chaysi atuqqa nisqa luruta «k’arpa sinqa luru» nisqa. Chaysi luruqa kasqanta chutarapusqa. Chaysi atuqqa luruta balikun «manaña kunanqa nimusaykiñachu». Chaysi yapamanta kachallasqataq ñas kuskan marpiña kashallasqataq. Chaysi «k’arpa sinqa luru» nillasqataq atuqqa. Chaysi nishuta k’amiqtin luruqa kacharimpusqa atuqta. Chaysi atuqqa wawanta nimusqa «qumpi chusita mast’amuy». Chaysi suyt’u rumita sayarachisqaku runakuna atuq wañunanpaq. Chayman wikch’uyakapusqa. Chaypi wiksan phatarapusqa. Chaysi wañupusqa atuq. Chaypi tukupun.

Cuentan que el cóndor le había dicho al zorro «va a haber una fiesta en el cielo». El zorro deseaba ver y le dijo al cóndor «¿vamos juntos?». «No te voy a llevar porque no vas a aguantar el hambre» le contestó el cóndor. Pero el zorro exclamó «¡no me voy a morir de hambre!». Entonces el cóndor le llevó hasta el cielo. Allá, la gente se preguntaba «¿qué animal es éste?». El zorro permaneció en un rincón. Estaba royendo los huesos debajo de las mesas. El cóndor se desentendió del zorro y se fue. Después, el zorro buscó al cóndor y al no encontrarlo, suplicó al loro para que lo llevase. Este le pidió que alistase mucha soga. Al acabar, el zorro le dijo «hermano ya hice la soga». Entonces el loro le contestó «amárrate con la soga». El zorro se amarró a la cintura avisándole al loro «ya estoy amarrado» y le lanzó la soga. Cuando estaba en el medio del cielo el zorro le gritó al loro «loro, nariz de tiesto». El loro lo quiso soltar. Pero el zorro suplicó «ya no te voy a insultar más». Una vez más el loro lo llevó y ya estaban en el medio del mar cuando el zorro nuevamente lo insultó «loro, nariz de tiesto». Como le había insultado demasiado, el loro lo soltó. Entonces, el zorro había dicho a sus hijos «tiéndanme una frazada». Pero la gente colocó una piedra filuda para que se muera el zorro. Este se estrelló contra la piedra, se reventó la barriga y murió. Aquí acaba.

Adaptación de Juan Francisco Condori Merma

 

Comentarios

Entradas populares de este blog

Lista de números en quechua